Co wolno detektywowi, a czego nie

Detektyw nie jest policjantem ani prokuratorem, a jego uprawnienia są węższe, niż zakładają filmy. Ustawa określa zarówno zakres usług, jak i granice.

W jakich sprawach działa detektyw

Usługi detektywistyczne to uzyskiwanie, przetwarzanie i przekazywanie informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach na podstawie umowy ze zleceniodawcą (art. 2 ust. 1). W szczególności dotyczy to:

• spraw wynikających ze stosunków prawnych dotyczących osób fizycznych,
• spraw gospodarczych: wykonania zobowiązań majątkowych, zdolności płatniczych lub wiarygodności w tych stosunkach, bezprawnego wykorzystywania nazw handlowych lub znaków towarowych, nieuczciwej konkurencji, ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa lub tajemnicy handlowej,
• sprawdzania wiarygodności informacji o szkodach zgłaszanych zakładom ubezpieczeń,
• poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się oraz mienia,
• zbierania informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne, postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe albo inne postępowanie, jeżeli w jego toku można zastosować przepisy prawa karnego. Zleceniodawcą nie może być organ prowadzący ani nadzorujący to postępowanie (art. 2 ust. 2).

Przykłady takich spraw omawiają osobne teksty: wywiad gospodarczy i sprawdzenie kontrahenta, ustalenie majątku dłużnika, weryfikacja szkód ubezpieczeniowych, kontrola zwolnienia lekarskiego oraz poszukiwanie osób i mienia.

Czego detektyw nie może

• Stosować środków i metod zastrzeżonych dla służb. Ustawa zakazuje środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla upoważnionych organów (art. 7).
• Wykonywać czynności niezgodnych z prawem lub nieetycznych. Ma obowiązek odmówić (art. 11 pkt 1).
• Naruszać wolności i praw człowieka i obywatela. Ma kierować się etyką, lojalnością wobec zleceniodawcy i szczególną starannością (art. 6).

Jak te granice wyglądają przy podsłuchu, lokalizatorach i monitoringu, wyjaśnia tekst Podsłuch, lokalizator, monitoring: granice prawa. Perspektywę osoby, której dotyczą czynności detektywa, opisuje tekst Czy detektyw może mnie śledzić?

Co detektyw może

Uzyskiwać informacje od osób fizycznych, przedsiębiorców, instytucji, a także organów administracji rządowej lub samorządowej, o ile inne przepisy nie stanowią inaczej (art. 9).

Obowiązki detektywa wobec Ciebie

• Tajemnica. Chroni źródła informacji i okoliczności sprawy, także po zakończeniu zlecenia (art. 12). Może zostać z niej zwolniony na zasadach Kodeksu postępowania karnego.
• Rzetelność. Ma sprawdzić zgodność z prawdą uzyskanych informacji (art. 11 pkt 2).
• Sprawozdanie. Po zakończeniu przedsiębiorca sporządza końcowe pisemne sprawozdanie: data zawarcia umowy, opis jej przedmiotu, zakres i przebieg czynności, opis stanu faktycznego, data zakończenia. Przekazuje je zleceniodawcy razem z materiałami dokumentującymi stan faktyczny (art. 23b).
• Odpowiedzialność. Za szkody wyrządzone podczas wykonywania usług oraz wskutek podania nieprawdziwych informacji odpowiada na zasadach Kodeksu cywilnego przedsiębiorca (art. 23c), a także sam detektyw (art. 14).
• Dane osobowe. Po zrealizowaniu usługi przekazuje Ci zebrane dane osobowe. Jeśli zrezygnujesz z odbioru albo nie odbierzesz ich w ustalonym terminie, dane podlegają zniszczeniu po upływie 5 lat od zakończenia usługi, nie później niż bezpośrednio po wykreśleniu przedsiębiorcy z rejestru (art. 28b ust. 2).