Hejt w internecie: kiedy jest przestępstwem, jak go zgłosić i zabezpieczyć dowody

Ktoś zalewa Twój profil wulgarnymi komentarzami, pisze na forum, że oszukujesz klientów, albo grozi Ci w wiadomościach prywatnych. W mowie potocznej to „hejt". Prawo takiego słowa nie zna: ocenia konkretne zachowania, a każde ma inne skutki, inny tryb ścigania i innego adresata zgłoszenia. Ten tekst pomaga rozpoznać, z czym masz do czynienia, jak zabezpieczyć dowody i gdzie zgłosić sprawę.

Hejt to nie pojęcie prawne: jak go zakwalifikować

Poniżej najczęstsze przypadki. Jedno zachowanie może spełniać kilka opisów naraz, a o kwalifikacji decyduje organ ścigania lub sąd.

• Groźby (art. 190 KK). Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.
• Uporczywe nękanie i podszywanie się (art. 190a KK). Uporczywe nękanie, które wzbudza uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność, jest zagrożone karą od 6 miesięcy do 8 lat. Tej samej karze podlega ten, kto podszywa się pod inną osobę i wykorzystuje jej wizerunek lub dane, przez co wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Szczegóły: Uporczywe nękanie (art. 190a KK) i Kradzież tożsamości.
• Znieważenie (art. 216 KK). Obelga bez konkretnego zarzutu. Publiczne znieważenie jest zagrożone grzywną albo karą ograniczenia wolności (§ 1). Gdy sprawca użył środków masowego komunikowania, kara może sięgać pozbawienia wolności do roku (§ 2); czy konkretny wpis w internecie tak się kwalifikuje, ocenia sąd. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego (§ 5). Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie pokrzywdzonego albo pokrzywdzony odpowiedział zniewagą wzajemną lub naruszeniem nietykalności cielesnej, sąd może odstąpić od wymierzenia kary (§ 3). Oznacza to, że odpowiedź obelgą może osłabić Twoją pozycję, a sam możesz narazić się na odpowiedzialność za własny wpis, dlatego w „wojnie na komentarze" nie odpowiadaj tym samym.
• Zniesławienie (art. 212 KK). Zarzut postępowania lub właściwości, które mogą poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania. Ściganie z oskarżenia prywatnego. Szczegóły: Zniesławienie (art. 212 KK).
• Mowa nienawiści (art. 256 i 257 KK). Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo bezwyznaniowości, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat (art. 257 KK). Taką samą karę przewiduje art. 256 § 1 KK m.in. za publiczne nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość. Te przepisy nie zawierają zastrzeżenia o ściganiu na wniosek ani z oskarżenia prywatnego. Katalog powodów w nich jest zamknięty: zniewaga z innych powodów (np. płeć, orientacja, niepełnosprawność) może być oceniana jako znieważenie z art. 216 KK, ścigane z oskarżenia prywatnego.
• Rozpowszechnianie intymnych zdjęć i nagrań (art. 191a KK). Kto rozpowszechnia wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Co nie jest przestępstwem. Sama ostra krytyka, negatywna opinia czy niegrzeczny komentarz nie muszą spełniać żadnego z tych opisów. Mogą jednak naruszać dobra osobiste, a to otwiera drogę cywilną (niżej). Czy konkretny wpis jest opinią, zarzutem faktu czy obelgą, ocenia sąd.

Jak wygląda ściganie: trzy tryby

Tryb zależy od przestępstwa i wyznacza, co musisz zrobić:

1. Ściganie na wniosek pokrzywdzonego (groźby, nękanie, art. 191a). Składasz zawiadomienie i zaznaczasz, że wnosisz o ściganie. Przy ustnym zawiadomieniu wniosek o ściganie można zamieścić we wspólnym protokole z przyjęcia zawiadomienia i przesłuchania w charakterze świadka (art. 304a KPK).
2. Ściganie z oskarżenia prywatnego (znieważenie, zniesławienie). To Ty wnosisz i popierasz oskarżenie przed sądem (art. 59 § 1 KPK); w wyjątkowych sytuacjach prokurator może wszcząć postępowanie albo wstąpić do postępowania już wszczętego (art. 60 § 1 KPK). Krok po kroku: Zniesławienie (art. 212 KK).
3. Ściganie z urzędu (m.in. art. 256 i 257 KK). Każdy, kto dowiedział się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję (art. 304 § 1 KPK).

Pokrzywdzony, który składa zawiadomienie, może na swój wniosek otrzymać potwierdzenie jego złożenia (art. 304b KPK). Dla przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego karalność ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później niż z upływem 3 lat od czasu popełnienia czynu (art. 101 § 2 KK), więc nie zwlekaj.

Krok 1: zabezpiecz dowody, zanim wpis zniknie

Wpis może zostać usunięty przez autora albo serwis, a po usunięciu odtworzenie danych bywa trudne. Zanim cokolwiek zgłosisz:

• zapisz adres strony (URL), nazwę konta, datę i godzinę oraz pełną treść;
• zrób zrzuty ekranu z widocznym adresem, datą i nazwą konta oraz zachowaj zapisy wiadomości w całości, nie tylko fragment;
• zanotuj świadków, jeśli wpisy widziały inne osoby.

W sprawie cywilnej dowody z dokumentów innych niż dokumenty zawierające tekst z możliwością ustalenia wystawcy, w szczególności z zapisów obrazu i dźwięku, sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o oględzinach i dowodzie z dokumentów (art. 308 KPC). Wiarygodność i moc dowodów ocenia według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 233 § 1 KPC). Nie odpowiadaj na groźby groźbami i nie kasuj własnej korespondencji.

Krok 2: zgłoś treść w serwisie

Rozporządzenie UE o usługach cyfrowych (2022/2065) zobowiązuje dostawców usług hostingu do udostępnienia mechanizmu zgłaszania treści, które zgłaszający uważa za nielegalne (art. 16). Zgłoszenie może doprowadzić do usunięcia wpisu, ale samo w sobie nie ujawnia, kto go napisał i nie karze autora.

Skarga na platformę do Prezesa UKE (od 6 listopada 2026 r.). Ustawa z 4 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1296) wprowadza od 6 listopada 2026 r. w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną krajowe organy nadzoru nad dostawcami usług pośrednich. Koordynatorem do spraw usług cyfrowych jest Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (art. 15b), a w części spraw właściwy jest Prezes UOKiK (art. 15a ust. 1 pkt 1) lub Przewodniczący KRRiT (pkt 2). Usługobiorca może wnieść do koordynatora skargę na dostawcę usług pośrednich w związku z zarzucanym mu naruszeniem obowiązków wynikających z rozporządzenia, na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej (art. 22zh ust. 1). W skardze opisujesz stan faktyczny, wskazujesz naruszone obowiązki z podstawą prawną, uprawdopodobniasz naruszenie i podajesz swoje dane, a do skargi dołączasz m.in. zrzuty ekranu i inne dokumenty (art. 22zh ust. 2 i 3). Jeśli siedziba dostawcy jest w innym państwie UE, a skarga zostanie przekazana koordynatorowi tego państwa, koordynator poinformuje o tym skarżącego (art. 22zh ust. 4).

To skarga na dostawcę usług pośrednich za zarzucane naruszenie jego obowiązków z rozporządzenia (np. dotyczących obsługi zgłoszeń o nielegalnych treściach). Nie jest to postępowanie o ukaranie autora wpisu, więc nie zastępuje zawiadomienia o przestępstwie ani pozwu.

Krok 3: wybierz drogę prawną

• Zawiadomienie o przestępstwie do Policji lub prokuratury (groźby, nękanie, mowa nienawiści, art. 191a). Pamiętaj o wniosku o ściganie tam, gdzie jest wymagany.
• Prywatny akt oskarżenia (znieważenie, zniesławienie), do którego potrzebny jest oznaczony oskarżony. Akt oskarżenia musi oznaczać osobę oskarżonego (art. 487 KPK), więc bez ustalenia autora sprawa z oskarżenia prywatnego nie ruszy. Skargę możesz złożyć też na Policji, która w razie potrzeby zabezpiecza dowody (art. 488 § 1 KPK); opisuje to tekst o zniesławieniu.
• Powództwo cywilne o ochronę dóbr osobistych. Dobra osobiste człowieka, w tym zdrowie i cześć, pozostają pod ochroną prawa cywilnego (art. 23 KC). Możesz żądać zaniechania działania, które zagraża dobru osobistemu, chyba że nie jest ono bezprawne, a po naruszeniu usunięcia jego skutków, np. oświadczenia odpowiedniej treści, a także zadośćuczynienia lub zapłaty sumy na cel społeczny (art. 24 § 1 i art. 448 § 1 KC). Zasady omawia Naruszenie dóbr osobistych.

Jeśli hejt dotyczy miejsca pracy, rozważ też przepisy o mobbingu: Mobbing w pracy. Która droga jest dla Ciebie najlepsza, omów z adwokatem lub radcą prawnym.

Rola detektywa

Do usług detektywistycznych należą m.in. sprawy wynikające ze stosunków prawnych dotyczących osób fizycznych (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o usługach detektywistycznych). Detektyw może pomóc uporządkować i udokumentować publicznie dostępne wpisy oraz ustalić okoliczności przydatne pełnomocnikowi.

Granice są wyraźne:

• detektyw działa w formach i zakresach niezastrzeżonych dla organów państwa (art. 2 ust. 1) i nie może stosować środków technicznych ani metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla upoważnionych organów (art. 7);
• może, o ile przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej, uzyskiwać informacje od osób, instytucji i organów (art. 9), ale nikt nie ma obowiązku ujawnić mu danych użytkownika serwisu;
• musi odmówić czynności niezgodnej z prawem lub nieetycznej (art. 11 pkt 1), np. włamania na cudze konto, które jest przestępstwem także wtedy, gdy robi je pokrzywdzony (art. 267 § 1 i 2 KK);
• nie zastąpi Policji, prokuratury ani sądu, a rzetelna firma nie obiecuje, że ustali autora anonimowego wpisu.

Więcej o granicach jego pracy: Co wolno detektywowi. Zakres zlecenia warto opisać w pisemnej umowie: Umowa z detektywem: lista kontrolna. Zebrane materiały to jeden z dowodów, które sąd ocenia: Sprawozdanie detektywa jako dowód w sądzie.

Lista kontrolna

1. Czy grozi Ci niebezpieczeństwo? Jeśli tak, 112.
2. Czy zabezpieczyłeś dowody (URL, nazwa konta, data, godzina, zrzuty ekranu, całe wiadomości)?
3. Czy ustaliłeś, czy to groźba, nękanie, znieważenie, zniesławienie czy mowa nienawiści, i w jakim trybie jest ścigane?
4. Czy zgłosiłeś treść w serwisie, a w razie bezczynności platformy od 6 listopada 2026 r. rozważasz skargę do koordynatora usług cyfrowych?
5. Czy złożyłeś zawiadomienie z wnioskiem o ściganie albo przygotowujesz prywatny akt oskarżenia i pilnujesz rocznego terminu?
6. Czy nie odpowiadasz groźbami ani obelgami i nie wskazujesz publicznie osób, które tylko podejrzewasz o autorstwo?