Zdrada a rozwód: jakie dowody mają sens i jak je zbierać zgodnie z prawem

Podejrzenie zdrady bywa powodem, dla którego ludzie szukają pomocy detektywa. Zanim cokolwiek zlecisz albo zaczniesz sam zbierać materiały, warto wiedzieć, kiedy taki materiał w ogóle ma znaczenie w sądzie i gdzie przebiega granica, za którą to Ty zaczynasz łamać prawo.

Kiedy zdrada ma znaczenie prawne

• Obowiązek wierności. Małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
• Wina rozkładu pożycia. Orzekając rozwód, sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1). Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a wtedy następują skutki takie, jak gdyby żaden z nich nie ponosił winy (art. 57 § 2).
• Skutki finansowe winy. Gdy jeden z małżonków zostanie uznany za wyłącznie winnego, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny ma przyczyniać się do zaspokajania jego usprawiedliwionych potrzeb, chociażby nie był on w niedostatku (art. 60 § 2). Gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd na żądanie uprawnionego przedłuży ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności (art. 60 § 3).
• Rozwód na żądanie winnego. Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę albo odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3).

Wniosek praktyczny: dowody zdrady mają znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy spór o winę jest realny. Jeśli oboje chcecie rozwodu bez orzekania o winie, zbieranie takiego materiału zwykle nie wpłynie na rozstrzygnięcie o winie, bo sąd w ogóle o niej nie orzeka (art. 57 § 2 KRO). Szerzej o tym w tekście Detektyw przy rozwodzie.

Co sąd uznaje za przedmiot dowodu

• Fakty istotne dla sprawy. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 Kodeksu postępowania cywilnego). W sprawie o winę liczą się konkretne zachowania i ich związek z rozkładem pożycia, a nie domysły.
• Ciężar wskazania dowodów. Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (art. 232 KPC). Kto twierdzi, że rozkład pożycia nastąpił z winy drugiej strony, musi to wykazać.
• Swobodna ocena. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 233 § 1 KPC). Żaden rodzaj dowodu nie wygrywa sprawy automatycznie.
• Dowód można pominąć. Sąd może pominąć m.in. dowód mający wykazać fakt bezsporny lub nieistotny, nieprzydatny do wykazania danego faktu albo zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania (art. 235² § 1 KPC). Wielogodzinne nagrania czy setki zdjęć nie pomogą, jeśli nie dowodzą niczego istotnego.

Jakie źródła wchodzą w grę

• Zeznania świadków. To podstawowy dowód w sprawach rozwodowych. Pamiętaj, że w sprawie o rozwód od zeznań mogą odmówić m.in. wstępni i zstępni stron, ich rodzeństwo, powinowaci w tej samej linii lub stopniu oraz osoby pozostające ze stronami w stosunku przysposobienia (art. 261 § 1 KPC), więc nie każdy bliski, na którego liczysz, musi zeznawać.
• Dokumenty, zdjęcia i nagrania. Dowody z dokumentów zawierających zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin i z dokumentów (art. 308 KPC). Ważne jest, skąd materiał pochodzi i czy da się ustalić, kiedy i gdzie powstał.
• Sprawozdanie detektywa. Przedsiębiorca świadczący usługi detektywistyczne sporządza końcowe pisemne sprawozdanie, które wraz z materiałami dokumentującymi opis stanu faktycznego przekazuje się zleceniodawcy (art. 23b ust. 1 i 2 ustawy o usługach detektywistycznych). Jak sąd traktuje takie sprawozdanie, wyjaśnia tekst Sprawozdanie detektywa jako dowód w sądzie.
• Przesłuchanie stron. W każdej sprawie o rozwód sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron (art. 432 KPC). W innych sprawach cywilnych ten dowód jest posiłkowy (art. 299 KPC). Spójny, konkretny opis zdarzeń z datami bywa więc ważniejszy niż pojedynczy „mocny” materiał.

Czego nie robić

Najczęstszy błąd to zbieranie dowodów metodami, które same są przestępstwem albo naruszeniem dóbr osobistych. Kodeks karny dotyczy także zazdrosnego małżonka, nie tylko firm detektywistycznych:

• Telefon, poczta, komunikatory. Uzyskanie bez uprawnienia dostępu do informacji dla siebie nieprzeznaczonej przez przełamanie albo ominięcie zabezpieczenia (na przykład hasła) jest przestępstwem, podobnie jak dostęp do systemu informatycznego bez uprawnienia (art. 267 § 1 i 2 KK). Fakt, że jesteście małżeństwem, nie daje uprawnienia do cudzej korespondencji.
• Podsłuch, ukryta kamera, aplikacja szpiegująca. Karze podlega, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem (art. 267 § 3 KK). Ujawnienie tak zdobytej informacji innej osobie jest zagrożone taką samą karą (art. 267 § 4 KK).
• Intymne nagrania. Utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem, a także rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody, jest przestępstwem zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (art. 191a § 1 KK). Nie pokazuj takich materiałów rodzinie, znajomym ani w internecie.
• Nękanie i uporczywe śledzenie. Uporczywe nękanie, które wzbudza uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność, jest przestępstwem (art. 190a § 1 KK). Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub dane osobowe i przez to wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą (art. 190a § 2 KK).
• Osoba trzecia też ma prawa. Wizerunek, tajemnica korespondencji i nietykalność mieszkania to dobra osobiste chronione prawem cywilnym (art. 23 Kodeksu cywilnego). Przy bezprawnym naruszeniu dobra osobistego sąd może przyznać zadośćuczynienie temu, czyje dobro naruszono (art. 24 § 1 i art. 448 KC), także osobie trzeciej, o której ktoś zbierał informacje.

Więcej o urządzeniach i granicach w tekście Podsłuch, lokalizator, monitoring: granice prawa.

Co zwykle jest bezpieczne

1. Spisuj fakty na bieżąco. Daty, miejsca i zachowania, które znasz z własnej obserwacji. Taki notatnik pomaga przy własnych zeznaniach i przy rozmowie z pełnomocnikiem.
2. Zachowuj to, co otrzymałeś legalnie. Wiadomości wysłane do Ciebie, dokumenty, do których masz prawo dostępu, oraz zdjęcia i nagrania, które ktoś Ci legalnie przekazał. Nie rozpoczynaj własnej obserwacji ani fotografowania drugiej osoby, bo to może naruszać jej dobra osobiste.
3. Ustal listę możliwych świadków. Osoby, które widziały konkretne zdarzenia. Pamiętaj o prawie bliskich do odmowy zeznań.
4. Porozmawiaj z adwokatem lub radcą prawnym przed zleceniem detektywa. Pełnomocnik oceni, czy spór o winę jest w Twojej sprawie realny i jakie fakty trzeba wykazać. Dopiero wtedy wiadomo, czy zlecenie ma sens i jaki powinno mieć zakres.
5. Jeśli zlecasz, określ zakres na piśmie. Umowa z firmą detektywistyczną ma formę pisemną (art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy), a detektyw ma obowiązek odmówić czynności niezgodnej z prawem lub nieetycznej (art. 11 pkt 1). Firma, która proponuje podsłuch albo „dostęp do telefonu”, oferuje czynności niezgodne z prawem (por. art. 267 KK), a detektyw ma obowiązek takiej czynności odmówić. Zobacz listę kontrolną umowy.